Chuyển đổi Hiến pháp của Kazakhstan Kazakhstan’s Constitutional Transition and Lessons for Governance in Asia

Việc Tổng thống Kassym-Jomart Tokayev tuyên bố chuyển đổi khỏi mô hình hiến pháp năm 1995 đánh dấu một trong những cải cách chính trị quan trọng nhất trong lịch sử hiện đại của Kazakhstan. Các cải cách được khởi xướng từ năm 2022, cùng với những sáng kiến mới dự kiến đưa ra trưng cầu dân ý toàn quốc, cho thấy nỗ lực xây dựng một hệ thống chính trị mới, nhấn mạnh hơn vào cân bằng thể chế, trách nhiệm giải trình và ổn định dài hạn.

President Kassym-Jomart Tokayev’s announcement of a transition away from Kazakhstan’s 1995 constitutional model marks one of the most consequential political reforms in the country’s modern history. The reforms launched since 2022, together with new initiatives set to be submitted to a national referendum, signal an effort to construct a fundamentally new political system – one that places greater emphasis on institutional balance, accountability, and long-term stability.

Một điểm đáng chú ý của tiến trình này là việc tăng cường cơ chế kiểm soát và đối trọng quyền lực. Đề xuất yêu cầu sự đồng thuận của Quốc hội trong việc bổ nhiệm các thành viên Tòa án Hiến pháp, Cơ quan Kiểm toán Tối cao và Ủy ban Bầu cử Trung ương, cũng như trao quyền cho Quốc hội bầu toàn bộ thẩm phán Tòa án Tối cao trên cơ sở đề cử của Tổng thống, thể hiện sự điều chỉnh có chủ đích trong quan hệ giữa hành pháp và lập pháp. Việc 26 đạo luật đã được thông qua dựa trên các đề xuất của Hội đồng Kurultai Quốc gia (Quốc hội Kazakhstan) càng cho thấy nỗ lực thể chế hóa tham vấn xã hội trong tiến trình cải cách.

A notable feature of this transition is the strengthening of checks and balances. Proposals to require parliamentary consent for appointments to the Constitutional Court, the Supreme Audit Chamber, and the Central Election Commission, as well as granting Parliament the authority to elect all Supreme Court judges upon presidential nomination, represent a deliberate recalibration of executive–legislative relations. Tokayev’s reference to the adoption of 26 laws based on National Kurultai proposals further underlines an attempt to institutionalize public consultation and embed reform within a structured political process.

Theo Tổng thống Tokayev, sự ủng hộ của công chúng thông qua trưng cầu dân ý sẽ không chỉ hợp pháp hóa các cải cách, mà còn tạo động lực đổi mới toàn diện hệ thống chính trị. Trong bối cảnh Trung Á, nơi ổn định chính trị thường gắn với quyền lực tập trung mạnh, chương trình cải cách của Kazakhstan cho thấy xu hướng chuyển từ ổn định dựa trên cá nhân sang ổn định dựa trên thể chế.

Public endorsement through a referendum, the President argued, would not only legitimize these changes but also renew the political system itself. In the Central Asian context, where political stability has often been associated with strong central authority, Kazakhstan’s reform agenda suggests a shift toward stability grounded in institutions rather than personalities.

Từ góc nhìn Việt Nam, tiến trình này mang lại nhiều gợi mở đáng suy ngẫm. Dù Việt Nam và Kazakhstan có con đường hiến pháp và hệ tư tưởng khác nhau, cả hai đều chia sẻ ưu tiên chung là duy trì ổn định đồng thời thích ứng với những biến đổi kinh tế – xã hội. Những cải cách mang tính tiệm tiến của Việt Nam trong lĩnh vực pháp luật, quản trị hành chính và vai trò của Quốc hội cho thấy việc củng cố thể chế từng bước có thể hỗ trợ tính liên tục mà không gây xáo trộn đột ngột.

From a Vietnamese perspective, this evolution invites careful reflection. Vietnam’s political system follows a different constitutional and ideological path, yet it shares a common priority with Kazakhstan: maintaining stability while adapting governance structures to changing social and economic realities. Vietnam’s own incremental reforms – particularly in legal frameworks, administrative accountability, and the role of the National Assembly – demonstrate how gradual institutional strengthening can support continuity without abrupt disruption.

Vai trò ngày càng lớn của Quốc hội Kazakhstan, trong một bối cảnh khác, có thể được đặt song song với sự nhấn mạnh của Việt Nam vào lãnh đạo tập thể và cơ chế tham vấn trong hoạch định chính sách. Dù khác biệt về mô hình, cả hai quốc gia đều cho thấy nhận thức ngày càng rõ ràng rằng tính chính danh và sức bền của hệ thống chính trị phụ thuộc vào hiệu quả của các thiết chế, sự phân định rõ ràng về thẩm quyền và niềm tin của người dân vào quá trình quản trị.

The growing role of Kazakhstan’s Parliament echoes, in a different context, Vietnam’s emphasis on collective leadership and consultative decision-making. While the mechanisms differ, both countries appear to recognize that legitimacy and resilience increasingly depend on effective institutions, clear division of responsibilities, and public confidence in governance processes.

Trong bức tranh rộng hơn của châu Á – nơi nhiều quốc gia đang thử nghiệm và điều chỉnh mô hình quản trị – quá trình chuyển đổi hiến pháp của Kazakhstan mang lại một nghiên cứu điển hình về cải cách có kiểm soát. Đối với Việt Nam và các nước trong khu vực, điều này một lần nữa khẳng định một bài học quen thuộc nhưng vẫn mang tính thời sự: ổn định dài hạn không phải là trạng thái tĩnh, mà cần được liên tục làm mới thông qua các thể chế phù hợp với những ưu tiên và kỳ vọng đang thay đổi của xã hội.

In a broader Asian landscape marked by political experimentation and reform, Kazakhstan’s constitutional transition offers a case study in managed change. For Vietnam and other Asian states, it reinforces a familiar but enduring lesson: long-term stability is not static, but must be continually renewed through institutions that reflect evolving national priorities and public expectations.

TS. Trịnh Thị Thu Hà

Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội